در رزو دوم مجع تهران، پنل «پرونده هستهای ایران با نگاهی به مذاکرات هسته ای» با حضور رابین رافائل سفیر سابق امریکا در خاورمیانه و دبیر جنوب آسیا؛ غلامعلی خوشرو، سفیر پیشین ایران در سازمان؛ پل ضیاکوویچ رئیس مرکز میانجیگری امنیتی اتریش نویسنده کتاب در بحث حاکمیت میانجیگری و کارشناس روسیه، انتوان خلاپکوف برگزار شد.
آنتوان خلاپکوف: کلید حل مسئله هستهای ایران در تهران و واشنگتن است
در این نشست آنتوان خلاپکوف، کارشناس روسیه گفت: همانطور که گفتیم بعد از ناهار صحبت کردن خیلی سخت است. ملاحظات خودم را در مورد تحولات مثبتی که میان ایران و امریکا آغاز شده عرض میکنم. گفتگو لازمه توافق است. کلید حل مسئله هستهای ایران در تهران و واشنگتن است و دو کشور باید مشارکت کنند که حل شود. البته دیگر کشورها هم میتوانند نقش موثری در حل و فصل مسائل داشته باشند کمااینکه در برجام نقش مثبتی داشتند. در جریان برجام وقتی در مورد عناصر اصلی برجام صحبت میکنیم به نظر من اقدام متقابل گام به گام نقش حیاتی میتواند ایفا کند. اینکه هر راه حلی پایدار بماند.
او افزود: در سالهای اخیر موارد زیادی وجود داشته که از مذاکرات کنار کشیدند کما اینکه امریکا خودش را از برجام بیرون کشید، فقط بحث ۵ به علاوه یک نیست برای روابط پایدار باید به کشورهای منطقه هم برای نقشآفرینی فرصت داد. میان ایران و امریکا فقط بحث هستهای مطرح نیست همه کشورها باید احساس مسئولیت کنند.
این کارشناس روسیه همچنین تصریح کرد: خیلی سوءظنها درباره توافق احتمالی وجود دارد. من فکر میکنم باید علاوه بر موضوع اصلی باید به این فکر کنیم که موفقیت ملموسی در مورد هر توافق احتمالی در آینده پیش بیاید. قراردادی باید در مورد دسترسی ایران و بهرهبرداری از آب سنگین امضا شود. بهرهبرداری صلحآمیز هستهای میتواند با کمک روسیه و چین اتفاق بیافتد و ۲۰ درصد اورانیوم غنیسازی شده ایران در کشورهای دیگر قابل استفاده است، این مواد بخشی از توافق خواهد بود. هر توافقی که توسط ایران و امریکا صورت بگیرد نتایج آن قطعا باید از نقش آفرینی کشورهای متقابل بدست بیاید. همچنین برجام نباید مورد فراموشی قرار بگیرد و ضمن اینکه ترامپ بود که از برجام خارج شد. ترامپ باید ثابت کند که خروجی بهتر از برجام در دست دارد.
غلامعلی خوشرو: توقف غنیسازی در ایران حتی در قالب کنسرسیوم قابل پذیرش نیست
در ادامه غلامعلی خوشرو، سفیر پیشین ایران در سازمان ملل نیز گفت: ترامپ به هر دلیلی از برجام خارج شد، اما امروز عراقچی و آقای سخنگو مواضع متناقضی از امریکا را دریافت میکنند. من مطمئن نیستم که آنها در واشنگتن نسبت به آنچه میگویند اطمینان دارند یا خیر چراکه خیلی تناقض در حرفهای خود دارند. هر روز یک صحبتی میکنند آن هم در شرایطی که در حال مذاکره هستند. وی ادامه داد: برجام از مذاکراتی که خیلی پیش از آن یعنی حدود ۱۲ سال آغاز شده بود، بدست آمد و غنیسازی ۳ درصد مورد توافق دو طرف بود، بعد از ایران و ۵+۱ صحبت کردند و قطعنامهای در شورای امنیت به تصویب رسید که مورد حمایت همه اعضای شورای امنیت و ۵+۱ قرار گرفت.
سفیر پیشین ایران در سازمان ملل افزود: ترامپ وقتی به ریاست جمهوری رسید از برجام خارج شد و خلاف قطعنامه شورای امنیت اقدام کرد همچنین برای اولین بار در تاریخ کشورهایی که طبق قطعنامه عمل کرده بودند را تنبیه کرد. کاری که ترامپ کرد این بود که متعهدین برجام را تنبیه کرد. بعد از چند سال از اعمال فشار سیاست حداکثری ترامپ حالا به ما میگوید شما یا باید پیشنهاد را قبول کنید یا از زور استفاده میکنم.
خوشرو همچنین تصریح کرد: باید در رابطه طرفین گفتگو اعتمادسازی وجود باشد اگر خبری از غنیسازی نباشد پس چه توافقی بکنیم؟ اقدامات غیرقانونی امریکا مورد پذیرش ایران نیست. تحریمها علیه ایران غیرقانونی است. ایران تصمیم گرفت به روش بسیار هوشمندانه و متعهدانه وارد این مذاکرات شود. اگر شک و شبههای وجود دارد که ایران گفته با شفافیت و آغوش باز نسبت به فعالیتهای هستهای خود و با این شرایط توافق را قبول میکند.
او در ادامه خاطرنشان کرد: البته مشارکت دیگر کشورها از جمله کشورهای منطقه در این مذاکرات جلب میشود. اما توقف غنیسازی در ایران حتی در قالب کنسرسیوم قابل پذیرش نیست. ما راجع به صلح صحبت میکنیم. ایران بر روی حقوق خود مقاومت میکند ما با جامعه جهانی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری میکنیم. اگر مذاکرات به این صورت پیش برود امید به پیشرفت مذاکرات وجود دارد اما من امیدی در این مورد نمیبینم. در مجموع ما میتوانیم روی این بستر کار کنیم ولی اگر امریکا خواستار استفاده از زور باشد ما به این توافق خوشبین نخواهیم بود.
در بخشی از نشست، غلامعلی خوشرو، سفیر سابق ایران در سازمان ملل نیز به سخنرانی پرداخت و گفت: «ایالات متحده طی ۷۰ سال گذشته تا ۴۵ سال پیش حامی رژیم پیشین ایران بود. پس از سقوط رژیم شاهنشاهی، علیرغم خصومتهای آمریکا، ایران به حیات خود ادامه داد.
ما خواهان خصومت نیستیم، بلکه بهعنوان کشوری مستقل، بر مبنای تعامل و گفتوگو حرکت میکنیم.» خوشرو افزود: «رابطه ما با آمریکا به نتیجهای برسد یا نرسد، روابطمان با چین، روسیه و دیگر دوستانمان ادامه خواهد یافت. آمریکا جایگزین دوستان ما نخواهد شد. سیاست خارجی ما مستقل است و بر اساس منافع ملی ما شکل میگیرد
رابین رافائل: رویکرد آمریکا در سیاست خارجی در حال حرکت بهسوی گفتوگوی مستقیم با چالشها و قدرتهای دیگر است
در ادامه نشست تخصصی درباره آینده توافق هستهای ایران، بهزاد صابری مجری برنامه با رابین رافائل، سفیر پیشین آمریکا در خاورمیانه و از مقامات عالیرتبه سابق وزارت خارجه ایالات متحده در حوزه امنیت ملی، به گفتوگو پرداخت. صابری در پرسشی خطاب به خانم رافائل، با اشاره به بحران بهوجود آمده پیرامون برنامه هستهای ایران، از او خواست نظر خود را درباره امکان رسیدن به توافق ابراز کند و گفت: «اگر هدف شما جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است، چه سازوکاری از دیدگاه شما کافی است که هم به ایران اجازه استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای بدهد و هم نگرانیهای آمریکا را برطرف کند؟»
رابین رافائل در پاسخ، ضمن ابراز خرسندی از حضور مجدد در تهران، تأکید کرد که اگرچه اکنون به عنوان دیپلمات رسمی فعالیت نمیکند، اما همچنان با توجه به سابقهاش در خاورمیانه و آسیا، به روندهای منطقهای توجه دارد. وی با یادآوری خاطرات حضورش در تهران و تدریس در دانشگاه، گفت: با وجود تغییرات بسیار، مهربانی، فرهنگ غنی و مهماننوازی ایرانیان همچنان پابرجاست.
او در ادامه سخنانش به تحولات سیاست خارجی ایالات متحده پس از جنگ جهانی دوم پرداخت و افزود: پس از دههها رهبری آمریکا در نظم جهانی، اکنون تغییرات اساسی در حال وقوع است. رؤسای جمهور پیشین مانند اوباما و بایدن سعی در حفظ نقش رهبری آمریکا داشتند، اما رویکرد ترامپ متفاوت است. او جهان را از منظر تجارت میبیند و روابط بینالمللی را معادل معامله تلقی میکند. برای او، امنیت، منافع ملی و قدرت اقتصادی آمریکا اولویت دارد، نه لزوماً ارزشهایی چون حقوق بشر.
رافائل ادامه داد: ترامپ معتقد است در دوران جنگ سرد، آمریکا بیش از حد سخاوتمندانه عمل کرده و اکنون باید سیاستهای خود را اصلاح کند. او به دنبال پایان دادن به جنگهای طولانی مانند بحران اوکراین است، به تقویت آتشبس میان هند و پاکستان علاقهمند است و معتقد است روابط ایران و کشورهای عرب خلیج فارس میتواند بهبود یابد.
سفیر سابق آمریکا، تداوم تلاشهای ایالات متحده برای پیشبرد پیمان ابراهیم و تحقق چشمانداز ثبات در خاورمیانه را از دلایل اصلی بازگشت به میز مذاکرات با ایران دانست. وی همچنین تأکید کرد که حل مسئله فلسطین یکی از مولفههای کلیدی ایجاد ثبات در منطقه است و آن را با بحران فعلی در غزه مرتبط دانست.
ابین دیپلمات سابق امریکایی با اشاره به نقش بازیگران مختلف، از جمله روسیه و چین، گفت که رویکرد آمریکا در سیاست خارجی در حال حرکت بهسوی گفتوگوی مستقیم با چالشها و قدرتهای دیگر است. او اظهار داشت که ترامپ تمایل دارد به عنوان یک رئیسجمهور موفق در عرصه سیاست خارجی شناخته شود، نه لزوماً جنگطلب.
در ادامه جلسه، دکتر سجادگر از وزارت خارجه ایران در حاشیه نشست، سوالی را پیرامون رفتار متغیر ترامپ و رویکرد غیرقابل پیشبینی وی مطرح کرد. رافائل در پاسخ به این سوال گفت: «آمریکا به دنبال تنبیه ایران نیست. چنین نگاهی اشتباه است. ترامپ بیشتر به دنبال یک دستاورد سیاسی مهم مانند دریافت جایزه نوبل است تا جنگطلبی. ساختار سیاسی آمریکا پیچیده است و برخلاف ایران، چندصداست. بنابراین پیامهای متناقضی ممکن است ارسال شود.»
او افزود: «ترامپ فردی باهوش است و تلاش میکند جنگطلبان را کنار بزند. برای رسیدن به اهدافش، ممکن است با هزینه و قدرت پیش برود، اما اصل برای او، نتیجه است. این پیامها ممکن است مانعی در مسیرش باشند، اما او بهدنبال حذف این موانع است.»
رافائل در پایان بار دیگر بر اهمیت فرصتهای اقتصادی پیشروی ایران و آمریکا تأکید کرد و گفت: «وقتی طرفین به چشم یکدیگر نگاه میکنند، نباید درباره فروپاشی یا ضعف طرف مقابل حرف زد. این مذاکرات باید مبتنی بر احترام، فرصت و برد-برد باشد.»
پل ضیاکوویچ: شاید کسی فکر نمیکرد که ترامپ در دوره دوم ریاست جمهوری خود دوباره به توافق با ایران فکر کند
در بخش دوم نشست، پل ضیاکوویچ، رئیس مرکز میانجیگری امنیتی اتریش نیز سخنرانی کرد و بر اهمیت گفتوگو، چه رسمی و چه غیررسمی، در حل اختلافات تأکید کرد. وی با اشاره به تجربه خود در ژنو، گفت: «باید آخرین کسانی باشیم که امید به گفتوگو را از دست میدهیم. حتی در کریدورهای نشستها، امکان درک متقابل افزایش مییابد.»
ضیاکوویچ گفت که ترامپ برخلاف تصور اولیه، اکنون به تعامل علاقهمند است و ایران نیز آماده گفتوگوست. او با اشاره به خروج ترامپ از برجام، گفت: «شاید کسی فکر نمیکرد که ترامپ در دوره دوم ریاست جمهوری خود دوباره به توافق با ایران فکر کند. اما اکنون فرصتها باید جدی گرفته شوند.»
او تأکید کرد: توافق ممکن است بر اساس دو ستون استوار شود؛ رفع تحریمها در برابر محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران. او گفت که «هرچند این توافق از لحاظ فنی پیچیده است، اما برای دو طرف ارزشمند است. مهم این است که هر دو طرف درک کنند توافق فقط زمانی دوام دارد که برای افکار عمومی داخلیشان نیز قابل قبول باشد.»
